Wyspa wyjaśniona
Co to jest lewada?
Lewady Madery to około 800 km ręcznie wykutych kanałów wodnych (3100 km, jeśli policzyć każdą boczną odnogę, według wniosku Portugalii do UNESCO). Sama lewada to wąski kanał wykuty w zboczu góry, który niesie wodę z miejsca, gdzie spada, do miejsca, gdzie jest potrzebna, a większość z nich można przejść wzdłuż ścieżki serwisowej biegnącej równolegle. To właśnie ta ścieżka jest powodem, dla którego ta wyspa jest wyspą do wędrówek: nie jesteś na szlaku zaprojektowanym dla piechurów, jesteś na drodze serwisowej dla wody, która akurat jest prawie płaska i prowadzi w spektakularne miejsca.
Każdy przewodnik powie Ci, co to jest lewada. Żaden nie powie Ci, która z nich jest warta przejścia tego konkretnego ranka, kiedy tam stoisz.
Czemu tak mokra wyspa musiała w ogóle przenosić wodę
Madera to 742 kilometry kwadratowe bardzo stromego wulkanu, rozciągniętego na 55 km od końca do końca. Deszcz pada obficie na północy i na wysokich terenach. Ludzie, porty i ziemia uprawna były na południu, które jest suche. Wody nigdy nie było mało, była po prostu w niewłaściwym miejscu, a między nimi stał łańcuch górski.
Tym, co uczyniło rozwiązanie tego problemu wartym wysiłku, był cukier. Trzcina cukrowa była pierwszą wysokowartościową uprawą na wyspie, a ona potrzebuje dużo wody. Do drugiej połowy XV wieku Madera była jednym z największych producentów i eksporterów cukru w Europie, a to, co to umożliwiło, to woda docierająca na pola. Później te same kanały służyły winoroślom, a dziś służą bananom.
Kto je wykuł i jak
Przez pierwsze cztery wieki od zasiedlenia wyspy żadna instytucja nie budowała lewad. Były to przedsięwzięcia prywatne, finansowane przez tego, kto był właścicielem źródła lub ziemi wymagającej nawodnienia, często przez rolników zrzeszonych w stowarzyszenie heréus: współwłaścicieli, z których każdy ma swój udział w wodzie, płaci za utrzymanie i wybiera komitet do jej zarządzania. Ten układ istnieje do dziś.
Najwcześniejsze kanały kopano bezpośrednio w wulkanicznym tufie. Gdzie skała była zbyt twarda do wykucia, budowniczowie mostowali przerwę drewnianymi rynnami z til i barbusano, dwóch drzew z lasu laurowego. Późniejsze lewady budowano z murowanego bazaltu, zwykle poniżej metra szerokości i pięćdziesiąt do siedemdziesięciu centymetrów głębokości, wąskie z rozmysłem, tak żeby woda nie odparowywała po drodze. Dzisiejsze są betonowe i niosą więcej wody, ale przekrój pozostał niewielki z tego samego powodu. Oba te drzewa to laurisilva, las, który wciąż pokrywa wilgotną północ, a spacery, które przez niego prowadzą, mają własną listę: las laurowy laurisilva.
A gdzie nie dało się obejść góry, szło się przez nią
Około 80 km sieci przebiega w tunelach. Niektóre są szerokie i krótkie. Inne są niskie, mokre, nieoświetlone i tak długie, że nie widzisz żadnego z dwóch końców, i przechodzisz je z latarką, w jednym szeregu, z ręką na ścianie. To nie jest atrakcja dodana dla turystów: są tam, bo alternatywą był dłuższy kanał albo żaden kanał wcale. Spacer z największą liczbą tuneli w tym katalogu: Levada do Caldeirão Verde.
Woda jako własność, nie jako instalacja
Lewada nie należy do wszystkich w taki sposób, jak droga. Jej woda jest własnością podzieloną na udziały, a te udziały mierzy się w czasie: tyle a tyle minut przepływu, tego a tego dnia, skierowanych na Twoje tarasy. Levadeiro chodzi wzdłuż kanału i otwiera i zamyka śluzy, które to umożliwiają. Pomylenie udziału to nie niewygoda, to czyjeś zbiory.
Do początku XX wieku w wiejskich domach nie było wodociągów. Ludzie prali ubrania w potokach i samych lewadach, i nosili wodę pitną do domu ręcznie. Kanał nie był scenerią. Był jednocześnie kranem, pralnią i systemem irygacyjnym, dlatego ścieżki przy nich prowadzą wszędzie, gdzie żyli ludzie. Gmina, która ma najwięcej takich spacerów, ma własną listę: spacery wzdłuż lewad w okolicy Calheta.
Napędzały też koła młyńskie
Ponieważ woda przybywa z pewnym spadkiem za sobą, wiele lewad wykorzystywano po drodze do napędzania młynów. Młyny do mąki i pilarnie budowano bezpośrednio na kanale, czerpiąc energię z wody, która potem płynęła dalej na pola. Nic nie było tracone: ten sam przepływ wykonywał dwie prace, zanim wykorzystano go po raz trzeci.
Kiedy państwo przejęło budowę, a sieć się podwoiła
W XIX wieku kryzys w produkcji wina uniemożliwił prywatne finansowanie, i za budowę zaczęło płacić państwo. Pierwszym kanałem finansowanym publicznie była Levada Velha do Rabaçal: prace zaczęły się w 1835 roku i zakończyły w 1860. Dwadzieścia pięć lat na jedną lewadę to dobra miara tego, ile to kosztowało. Ten pierwszy kanał finansowany przez państwo wciąż tam jest i wciąż można nim chodzić: Levada Velha do Rabaçal.
Decydujący impuls nadszedł w 1947 roku, kiedy komisja pod kierownictwem inżyniera Manuela Rafaela Amaro da Costy postawiła sobie za cel przesłanie zmarnowanej wody z północy na suche południe i wytworzenie po drodze prądu. Większość dostępnej wody znajdowała się powyżej 1000 m, a ziemia uprawna zaczynała się na 600 m. Przepuszczenie przepływu przez turbiny na spadku około 400 m, przed wykorzystaniem jej do irygacji, oznaczało, że ta sama woda była opłacana dwukrotnie. Do 1967 roku ten plan zbudował 400 km nowych lewad i cztery elektrownie, nawadniając prawie każdy uprawny hektar na wyspie.
Jak długie są lewady? Trzy odpowiedzi, i wszystkie są prawdziwe
Spotkasz liczby 3100 km, 800 km i 2170 km, i te liczby nie konkurują ze sobą: mierzą różne rzeczy. Wniosek Portugalii do UNESCO podaje całą sieć na około 3100 km, jeśli policzyć wtórne kanały irygacyjne, i około 800 km, jeśli liczyć tylko główne publiczne i prywatne drogi wodne, co właśnie obejmuje wpis na listę dziedzictwa. Liczba podana bez wskazania, o którą z nich chodzi, nic Ci nie mówi. Na tej stronie oficjalne są 800 i 3100.
Jak naprawdę wygląda spacer nią
Lewada podąża za linią poziomicy, więc niemal się nie wznosi. Ten jeden fakt zmienia wszystko, co zakładasz o trudności: 11-kilometrowa lewada może być łagodniejsza niż 4-kilometrowa ścieżka na szczyt, a ludzie, którzy nigdy nie nazwaliby się wędrowcami, przechodzą je bez trudu. Długość jest tu słabym wskaźnikiem wysiłku, a profil trasy dużo lepszym. Właśnie z tego powodu katalog można przeglądać dwoma sposobami: 17 łatwe trasy wzdłuż lewad wobec 43 wędrówki na szczyty.
Za to trzyma się zbocza. Ścieżka to często półka o szerokości metra, z kanałem po jednej stronie i długim urwiskiem po drugiej, bez poręczy, bo budowano ją dla człowieka z łopatą, nie dla kolejki turystów. Dodaj do tego mokry bazalt, mgłę, która na 1000 m przychodzi w dwadzieścia minut, i tunele bez światła, a szczere podsumowanie brzmi tak: chodzenie jest łatwe, warunki nie są, i te dwie rzeczy nieustannie się myli. Gdzie tworzy się ta chmura i czemu zalega na tej wysokości, a nie innej, to temat sam w sobie: przewodnik po mglistym lesie.
- Szlaki w naszym katalogu, które prowadzą wzdłuż lewady 47 / 111
- Ich łączna długość 318 km
- Od najkrótszego do najdłuższego 1.2 km / 23.2 km
- Ile z nich przechodzi przez tunel 24 / 47
- Tunele w katalogu, liczone pojedynczo 77
Policzone z naszego własnego katalogu szlaków w momencie budowy, nie skopiowane z żadnego innego źródła. Dystanse to oficjalne dane z tablic informacyjnych, gdzie taka tablica istnieje. Trasy stojące za tymi liczbami można pobrać: bezpłatną mapę szlaków Madery.
Zobacz, którymi lewadami można teraz iść, z dzisiejszym zachmurzeniem, opadami i warunkami w tunelachCo dalej
Jeśli chcesz stronę praktyczną, a nie historię: spacery wzdłuż lewad bez przewodnika · które szlaki są bezpłatne · jak działają rezerwacje i opłaty · przeglądaj wszystkie spacery wzdłuż lewad · królewskich dróg Madery
Pytania, które ludzie naprawdę zadają
Kto zbudował lewady Madery?
Przez cztery wieki prywatni właściciele i stowarzyszenia heréus, rolnicy dzielący wodę lewady i płacący za jej utrzymanie. Od XIX wieku państwo zaczęło je finansować, zaczynając od Levada Velha do Rabaçal w 1835 roku, a od 1947 roku komisja państwowa zbudowała jeszcze około 400 km w ciągu dwudziestu lat. Odcinki na klifach wykuwano ręcznie, przez mężczyzn pracujących na linach i skalnych półkach.
Jaka jest całkowita długość lewad?
Około 3100 km, licząc wtórne kanały irygacyjne, albo około 800 km, licząc tylko główne publiczne i prywatne drogi wodne. Obie liczby pochodzą z wniosku Portugalii do UNESCO. Około 80 km z tego przebiega w tunelach.
Czy bezpiecznie jest chodzić wzdłuż lewady?
Samo chodzenie jest łatwe, bo ścieżka niemal się nie wznosi. Prawdziwym ryzykiem jest ekspozycja: wiele odcinków to wąska, nieogrodzona półka nad długim urwiskiem, bazalt jest śliski, kiedy jest mokry, a mgła może nadejść szybko. 24 z 47 śledzonych przez nas szlaków wzdłuż lewad przechodzi przez tunel, więc latarka na nich nie jest opcjonalna. Sprawdzaj warunki, nie dystans.
Czy potrzebujesz zezwolenia, aby przejść lewadę?
Dla większości nie. Część oficjalnie klasyfikowanych tras jest sprzedawana przez rządowy portal SIMplifica i wymaga płatnej rezerwacji terminu z wyprzedzeniem, a pozostałe nie kosztują nic i nie wymagają rezerwacji. To, która trasa jest którą, wynika z tego, kto nią zarządza, a nie z tego, jak dobra jest.
Co warto zabrać na spacer wzdłuż lewady?
Buty z dobrą przyczepnością, kurtkę przeciwdeszczową niezależnie od tego, co mówiła prognoza na poziomie morza, i latarkę, jeśli trasa ma tunel. Wodę łatwo niedoszacować na płaskiej ścieżce w słońcu. Lewada to nie góra, ale pogoda na niej to pogoda górska.
Jaka jest różnica między lewadą a veredą?
Lewada to kanał wodny, a spacer prowadzi jej ścieżką serwisową, więc pozostaje niemal na jednym poziomie. Vereda to samodzielna ścieżka, zwykle starsza, która prowadzi tam, gdzie pozwala teren, co zazwyczaj oznacza pod górę. Jeśli nazwa trasy zaczyna się od „Vereda”, spodziewaj się podejścia.
Czy mogę sprawdzić stan wody w kanałach na Levadas?
Nie, nie śledzimy samej wody. Levadas pokazuje bieżące warunki na SZLAKU biegnącym wzdłuż lewady: dzisiejszą pogodę na tej trasie, jak bardzo jest zatłoczona oraz jej oficjalny status otwarcia lub zamknięcia — wszystko ujęte w wyniku 0-100 dla każdego z 47 spacerów wzdłuż lewad, które obejmujemy.
Dane historyczne na tej stronie pochodzą z wniosku Portugalii do UNESCO, a nie z innych stron podróżniczych: Levadas of Madeira Island, UNESCO World Heritage Tentative List, ref. 6230.
Historical photographs from "Madeira: Old and New" (W. H. Koebel, London 1909), public domain, via Wikimedia Commons. zobacz plansze na Wikimedia Commons
VillageHero, Ulm (CC BY-SA 2.0) · Sergey Ashmarin (CC BY-SA 3.0) · Virgilio Gomes and Rui Carita (CC BY-SA 4.0) · Sarang (CC0) · Sarang (CC0) · unknown; one frame watermarked Foto Perestrellos, Madeira (UNVERIFIED) · unknown; watermarked Foto Perestrellos, Madeira (UNVERIFIED)